De titel van dit reclamespotje is 'No Excuses'. Het laatste wat Matt Scott zegt, 'my feet hurt', relativeert alle voorgaande excuses, maakt ze belachelijk, juist omdat het laatste wat hij zegt voor hem een reden is om door te gaan.
Met dit filmpje begon Robb Ludwick zijn praatje over Jakobus 1-3, de eerste spreker op de IFES-conferentie Read-It! voor aankomend kringleiders. Ik zal proberen een samenvatting te geven.
De boodschap uit het filmpje staat tegenover wetticisme (het 'geforceerd' gehoorzamen aan de wet): excuses, of smoesjes, verzin je omdat je dingen eigenlijk wel wilt doen, maar ze niet doet om, nouja, belachelijke smoesjes dus. Maar ook staat het tegenover het eindeloos theoretiseren over wat je wel zou moeten doen en de luiheid die daaruit voortvloeit. Smoesjes zijn effectief, vooral tegenover jezelf. Je sust er je geweten mee.
Smoesjes zijn ook effectief tegenover mensen die erin meegaan. Robb vertelde dat hij een gesprek had met zijn broer over het vaderschap, dat daar bepaalde moeiten bij kwamen kijken en dat hij wel eens zijn macht misbruikte, bijvoorbeeld door boos te zijn om niets. Zijn broer keek hem met een blik aan die hij niet gewend was. "Then stop it!" Geen veroordelende, kwade blik, maar een blik vol liefde.
Een eerste reactie op "stop ermee" is "ja, maar...", gevolgd door een lading smoesjes. "Maar het is zo moeilijk!" Ja, het kan inderdaad moeilijk zijn. Ja, maar.. stop er gewoon mee.
Dat is echter niet de volledige boodschap van Jakobus. Jakobus zegt, namens God, ook wat we wél moeten doen. Geloof is eigenlijk net zoals mensen zijn. Bewegend, groeiend, levend, actief. Dus: bezield. Jakobus 2:26 vergelijkt het lichaam, de mens, met het geloof. "Zoals het lichaam dood is zonder de ziel, zo is ook geloof zonder daden dood."
We gaan kijken naar:
1. De motivatie van Jakobus om de brief te schrijven
2. De verwarring die voortvloeit uit Jakobus' brief
3. Voorbeelden die Jakobus noemt
1. De motivatie van Jakobus om de brief te schrijven
Jakobus' brief is bedoeld voor "de twaalf stammen in de diaspora". Oorspronkelijk waren dat allemaal kleine huisgemeenten van christenen, die door de vervolging uit elkaar verspreid (=diaspora) waren. Dus eigenlijk voor mensen die iets begrijpen van wat het geloof kan kosten (Jak 1:12). Maar eigenlijk ook voor iedereen die zich aangesproken voelt in de brief. Voor ons christenen in 2011. Jak 1:14 heeft het over 'iedereen'.
Iedereen komt in verleiding, staat er. Maar als je de proef doorstaat (terug naar vers 12), ontvang je .. als je dit leest, zou je verwachten dat je van God genade zou krijgen. Eigenlijk zijn christenen dat 'gewend' te krijgen zonder iets te doen. Maar wat staat er? Je ontvangt het leven. En wat is het leven? Dat is geen boodschap voor de toekomst, dat is nu. Dit leven.
Vers 5 spreekt ook over een 'beloning'. Wijsheid door gebed. Wijsheid maakt een vruchtbaar verschil in het heden, getuige de rest van de brief (daarover later meer). De praktijk wijst uit dat je zegen ontvangt als je je wijsheid toepast.
2. De verwarring die voortvloeit uit Jakobus' brief
Jakobus is een radicaal persoon. Mensen vinden hem wel eens irritant. Maar vooral: spreekt het de rest van de bijbel niet tegen, vooral door boodschappen over goede daden? (Jak 2:14-26) We leren toch dat je het met goede werken niet kunt verdienen? En vooral: waarom spreekt Jakobus niet over Gods liefde?
En: moet Jakobus niet naar zijn eigen advies luisteren als hij zegt: "twijfel niet" (Jak 1:5)? Hij geeft toch zelf aan hoe onberekenbaar de mens is?
Jakobus spreekt twee groepen mensen aan. Aan de ene kant de wetticisten, aan de andere kant de relativisten. De wetticisten vragen zich af of ze wel genoeg doen en stellen Gods geboden voorop. De relativisten weten dat ze in God genade hebben ontvangen en dat je zelf voor die genade niets kunt doen. Zij zijn daarin gerust. Ze stellen Gods belofte voorop.
Tim Keller, een Amerikaans predikant en schrijver, schrijft hierover: Stel de verontrusten gerust; verontrust de gerusten. Een goede vraag om jezelf te stellen is: hoor ik bij wetticisme of relativisme? Je kunt heel veel van elkaar leren!
"De wet brengt vrijheid", zegt Jakobus in hoofdstuk 1:25. "Just stop it!" is niet de houding van Jakobus, want "we struikelen allemaal" (Jak 3:2). Het veranderen van de je 'zondige ik' is niet wettisch, maar het is een vorm van enthousiasme. Vrijheid!
Robbs dochter zei tegen haar vader: "Je zegt wel steeds dat het je spijt, maar je verandert niet." Robb moest haar gelijk geven. Het had een knop in zijn hoofd omgezet. Zijn dochter was 6.
3. Voorbeelden die Jakobus noemt
Jakobus zegt dat we ons moeten inzetten voor sociale zorg en persoonlijke integriteit: "Voor God, de Vader, is alleen dit reine, zuivere godsdienst: weduwen en wezen bijstaan in hun nood, en je in acht nemen voor de wereld en onberispelijk blijven." (Jak 1:27)
Weduwen en wezen waren de achtergestelden in de tijd van Jakobus. In onze tijd zijn dat bijvoorbeeld de derdewereldlanden. Robb liet een foto zien van een Afrikaans kind dat tussen allemaal gedumpte troep (Westerse troep, dus computers enzo) stukjes metaal zocht om te verkopen op straat. Zij zijn de dupe van onze consumptiemaatschappij. Dit is waar je 'stop it!' kunt omzetten in 'just do it!' Ontwikkel goede gewoontes, denk na bij een aankoop (of juist een verwijdering) die eigenlijk niet nodig is, weet waar het vandaan komt en waar je troep terecht komt. Begin bij jezelf, dat heeft al zó veel invloed.
Over het "onberispelijk blijven" (Jak 1:27) wijdt Jakobus uit in de context van persoonlijke integriteit in bijvoorbeeld Jak 3:10: "Uit dezelfde mond klinkt zegen en vervloeking. Dat kan toch niet goed zijn, broeders en zusters?"
Alle gaven en talenten en andere 'cadeaus' die je van God hebt gekregen zijn bedoeld om zegen te brengen. Je kunt ze echter ook misbruiken. Zoals dus je tong. Maar ook je geld, waar hoofdstuk 5 over gaat. Een vraag die je jezelf kunt stellen is: Wat heb ik van God gekregen?, en vervolgens: Wat kan ik tot opbouw van Gods kinderen, Gods aarde en Gods koninkrijk gebruiken? Maar ook: waar moet ik mee oppassen?
"Al verkocht ik mijn bezittingen omdat ik voedsel aan de armen wilde geven, al gaf ik mijn lichaam prijs en kon ik daar trots op zijn – had ik de liefde niet, het zou mij niet baten." (1 Kor. 13:3)
Jakobus 3:17: "De wijsheid van boven daarentegen is vóór alles zuiver, en verder vredelievend, mild en meegaand; ze is rijk aan ontferming en brengt niets dan goede vruchten voort, ze is onpartijdig en oprecht."
Waarom niet gewoon proberen? Just do it!
